Shneh, kúlip, qaıtys boldy. Stalınniń qaıtys bolǵan kúni qandaı adamdar qamaýǵa alyndy

2019-03-05T08:28:59.000Z Honest Cash


Maqalanyń túpnusqasy: Republic

66 jyl buryn, 1953 jyldyń naýryz aıynda halyq kósemi Kolonalyq zalda qalyp qoıǵan kezde stalındik qýǵyn-súrginniń sońǵy tolqyny ótti. Adamdar Keńes dáýirine tipti soqyr bolyp kórinetin aıyptaýlar boıynsha qashyq emes jerlerge bardy: "kósem portretine qıyar laqtyrdy", "qaraly syzyqta qatty sóıleıdi"nemese" jylaǵysy kelmedi". Bul aıyptaýlar Stalınniń joldasy boıynsha durys aza tutý naýqanynan ósti.

Aza tutý durys jáne durys emes

Totalıtarlyq eldegi sayası kóshbasshyǵa aza tutý árqashan bılik pen adal adamdar arasyndaǵy burynǵy jáne bolashaq baılanysty jańartýǵa jáne qoldaýǵa baǵyttalǵan ıntegratsıya rásimine aınalady. Mundaı adal emes azamattar úshin mundaı baılanysty sımvoldyq buzýǵa bolatyn sát. Jáne basqalary jarıyalylyqty talap etedi.

1953 jyldyń 5 naýryzy Stalınniń ólgeni týraly jarıyalandy, al 6-9 naýryz aralyǵynda barlyq stan boıynsha azaly is-sharalar uıymdastyrylýy tıis boldy. Bılik bir-birine uqsamaıtyn boldy: mundaı aýqymdaǵy sońǵy áreketter Lenın qaıtys bolǵan kezde ótti. Jergilikti jerlerdegi partıyalyq organdar kósem byustiniń jáne kásiporyndaǵy qaraly mıtıngten basqa, dál osy qaraly is-sharalarǵa kirýge tıis ekenin túsingen joq. Sondyqtan, olardyń ómirinen kósemniń joǵalýymen tań qalǵan keńes azamattary halyqtardyń ákesimen qoshtasyp, bul úshin jıi óz salt-dástúrlerin oılap tapty, onda óziniń kósemimen jeke baılanysyn ornatqan (nemese úzilgen). Bir áıel, mysaly, Stalınniń portretin jyrtyp, oǵan bıledi, al ekinshisi ony arnaıy satyp aldy, "úıde qabyrǵaǵa portretti ilip, ony óziniń pıonerlik galstýk qaldyqtarymen orap, sodan keıin tizege qulap, partıya isine barlyq kúsh beredi, al eger qajet bolsa, onda ómir de".

Keńes ókimeti bul óte unaǵan joq: memlekettik qaýipsizdik mınıstrligi (MGB) qaraly qaranyń qalaı ótetinin baqylaý úshin óziniń barlyq kúshin tastap ketti. Ár fabrıkadan, qaladan nemese kentten kún saıyn keńes azamattarynda qaıǵy kórsetýdiń ruqsat etilgen nemese jol berilmeıtin nysandary týraly egjeı-tegjeıli esepter (arnaıy habarlama dep atalatyn) júrgizildi. Emotsıyalardyń kópshilik aldynda aıtylýy múmkin dep esepteldi, jáne de jylaýdyń "juqpaly" dárejesi jeke atap kórsetildi. Qurastyrýshylar málimetter opısyvalı sahna qaıǵy óte egjeı-tegjeıli, ak jabyndymen qazannyń drama psıhologızma. Mysaly, 6 naýryzdaǵy Kıevtiń málimetinen biz № 8 áıelder mektebiniń muǵalimderi muǵalim, dıvanǵa jatyp jáne aınaladaǵy oryndyqtarǵa kirgenin bilemiz. Muǵalim Ryhlınanyń qoly jansyz ilingen. Oqýshylar muǵalimderden bolyp jatqan oqıǵalar týraly bilip, jylaı bastady. Olarǵa edı. Bir muǵalim óz kúsh-jigerin taýyp, olardy úıretip, oqyp, Stalınniń joldastary aldyndaǵy boryshy ekenin eske saldy.

Biraq joǵaltýdan emotsıyalyq kúızelis (ony "ákesin joǵaltty" jáne "osırotelı" degen sózdermen beker emes sıpattady) úreı shabýylyna alyp keldi. MGB málimetteri keńestik turǵyndardyń tamaq pen sýsynnan bas tartqany týraly habarlamalarmen tolyqtyrylady: Vınnıtse bir jumysshy radıo arqyly berilgennen keıin ol "jeýge bolmaıdy"dep aıtqan. Eger bireý jeýden bas tartsa, onda basqalary azyq-túlikti qorlady, óıtkeni seksotany úı sharýasyndaǵy áıel Efrosınьya Frolovna aıtqandaı, "ákem týǵan kúni keshe qaıtys boldy. Endi kim ony aýystyra alady, endi soǵys bastalýy múmkin".

Mundaı emotsıyalyq shok óte jaman saldarǵa ákelýi múmkin. Harьkovta bir jumysshy, partuıymdar hatshysynyń bir orynbasary jáne aýrýhana dárigeri, "Stalınniń joldastarynyń ólimi týraly habarlamamen nervno tańqalarlyq bola otyryp", sol jerde, qaraly mıtıng kezinde óldi.

Alaıda keńes azamattary tábetti joǵaltyp qana qoımaı, soǵystyń bastalýynan qoryqty. Qoryqqan olar men qatar, olardyń nakajýt za nepravılьnoe bildirý qaıǵy. 6 naýryzda saq azamattar Odessalyq teńiz joryǵy Fedorov kýrsanty qaraly mıtıng kezinde kitap oqyǵanyna nazar aýdardy. "Pysyqtaýdan "keıin kýrsant" jaýsyz jáne jaýsyz emes " dep aıqaılap, dalaǵa shyǵyp, tramvaı astyna júgirdi.

Kýrsant Fedorovtyń qaýip-qater úshin keıbir negizderi boldy. Barlyq jerde emes, barlyq keńestik adamdar ózderiniń qaıǵysyn emotsıyalyq jáne bir maǵynaly túrde bildirmedi. Olar osyndaı kóptegen jumystar atqardy,sodan keıin memlekettik qaýipsizdik organdary "olardy ázirleýge qabyldady" (yaǵnı, "antısovettik nasıhat jáne úgit" baby boıynsha azamattardy qamaýǵa alý jáne tartý týraly máseleni sheshti).

"Bizdiń qymbatty súıikti jaýymyz": eskertýlermen kúres

MHQ freıdıstik yqylaspen tipti aýdandyq kóp tırajdarda de mór basýlardy qadaǵalady. Kamenets-Podolьsk oblysyndaǵy "Chervona Zırka" gazetiniń barlyq tırajy joıyldy, óıtkeni qymbat kósemniń ólimi týraly habarlamada onyń tegi "t"árpi qalyp qoıǵan.

Shaǵyn qalada Stanıslav Kotlyarskıı dúkeniniń dırektory "Bizdiń súıikti qymbat jaýymyz"atty azaly mıtıngtegi vojd týraly aıtty. Onyń ustanymy, MGB-nyń arnaıy habary atap ótkendeı, eki faktormen aýyrlady: ol partıya múshesi (demek, ne aıtqanyn jaýapkershilikpen qaraý kerek), al ekinshiden, evreıler (sol kezde evreıler jasyryn antısovettik nasıhattyń barlyq formalarynda sezindi). Bul "Freıdý boıynsha eskertý" nemese narazylyqtyń ózin – ózi óltirý aktsıyasy boldy ma-Bul bizge ǵana emes, túsiniksiz. Memlekettik qaýipsizdik organdary da muny qalaı saralaıtynyn bilmegen jáne bul týraly Kıev suraǵan. Biraq bul jaǵdaı jalǵyz emes. Sol kúni Hersonda aýrýhananyń partıya uıymynyń hatshysy Rozenblat mıtıng sońynda " Ýra!"jáne de bul jaǵdaı habarlamada bólek taldandy.

Oqýshylar partıyadan Stalınge adal bolý quqyǵyn tańdaıdy

Bir qyzyǵy, qaraly kúnderde MGB úshin eleýli alańdaýshylyq ısterık aınalasynda patshalyq áser ete almaıtyn mektep oqýshylary jetkizdi. Eske sala ketsek, bir Máskeý mektebiniń oqýshylary Stalınniń amerıkandyq agentterdi óltirgeni týraly estýdiń áserimen AQSh elshiligine keldi jáne oǵan qarsy uzaq únsiz turdy. 6 naýryzda ártúrli qalalarda paraqshalar paıda bola bastady, olardyń mazmuny Jalpy resmı rıtorıkany qaıtalaıdy: "kúıeńiz! Rýhqa túspeńiz, aýyr joǵaltýdy turaqty ustańyz! Stalın joldastary árdaıym bizdiń júregimizde ómir súredi. Dostary Stalın bizben birge". Japyraqtardyń jańa tolqynynyń paıda bolýy memlekettik qaýipsizdik organdarynda qandaı jazyqsyz jáne tipti loyalıstik bolsa da – jáne týra bir sebeppen: keńes halqyn shydamdylyqqa nemese kúresýge shaqyrý quqyǵy tek qana týǵan partıyaǵa ıe boldy. Ol anonımdi avtorlardyń bul quqyqty tańdap alý talpynystaryna óte qyzǵanysh boldy.

Organ qyzmetkerleri jumsaǵan eleýli kúsh-jigerden keıin, ádette, paraqsha avtorlary-6-7 synyp oqýshylary, olar óz baılanysyn senimdi qoǵamdyq ant arqyly kúte otyryp qoldaǵysy keldi: "Sen kósemniń barlyq ósıetterin oryndaýǵa ant berdi me, al eger bermeseń-ber, usta!"MAB kóp jaǵdaıda ata-analarmen eskertý áńgimesimen shekteldi.

Aza tutý kezinde Antıpovedenıe

Eger qaıǵy-qasiret durys bildirýdiń negizgi belgisi aza tutý is – sharalaryna tolyq emotsıonaldyq tartylý bolsa, onda antıpatanýdyń (qylmystyq qýdalaýǵa jatatyn) tıptik mysaly-qaraly mıtıngige qatysýdan (mysaly, "Iegova kýágerleri"máńgi qýǵynǵa ushyraǵan) bas tartý boldy.

Odan ári Odessa mılıtsıya mektebiniń oqýshylary bardy. Áskerı ataǵy men partıyaǵa múshelikke qaramastan, aza tutý túni olar páterde jınalyp, ishýge alyp, qyzdardy shaqyryp, kóńil-kúılerin kóterdi. Bul Stalınniń ózindik antıpomınalary. Naýryz aıynyń alǵashqy kúnderinde Stalınniń aýrýy kezinde qupıya jáne baıqaýsyz (kıingen kýrsanttardan aıyrmashylyǵy) qýǵyn-súrginnen zardap shekken otbasylardy atap ótti: túngi turyp qalý kezinde áreń estiletin sybyrlarymen bokal kóterildi " ol úreı! Cheın men Stoks úshin " jáne ıronıyalyq tost "!»

Yqpaldasýdyń aza tutý – joralǵylaryn aınaldyrýǵa umtylý – dezıntegratsıyaǵa qatty boldy, aza tutý kezinde keıbir keńestik azamattar ózin-ózi óltiretin klýb retinde alyp keldi: keńes jalaýyn julyp aldy (ol keıin "eleýsiz izimen" tapqan), halyq ákesiniń portretterin toptastyrdy, qaǵaz kósemge kózdi tesip aldy (birneshe ondaǵan is tek osy aıyp boıynsha ǵana paıda boldy), ádepsiz áńgimeleri bar byustalar men músinderge qarady jáne, árıne, antısovet oılar áriptesterimen jáne dostar.

Jáne munda biz qaıtadan jylaımyz. Sol kúnderi Keńes adamdary bir-birine jıi suraq qoıdy: "al sen 6 naýryzda jylap tursyń ba?"Aza tutý kezinde jylaýdy qalamaý antısovettik úgit-nasıhat úshin negiz bola alady. Nıkolaev qalasynda azamatsha Terehova óziniń kórshisin, jumysshy Alekseı Berenkodan surastyrdy, ol jylady ma. "Iá, men jyladym, – dep ıronıyalyq jaýap berdi Alekseı, - óıtkeni ol [Stalın] buryn qaıtys bolǵan joq". Ótkir jumysshy, onyń kórshisi organdarǵa jumys istedi jáne onyń máselesi jaqsy oılastyrylǵan arandatýshylyq boldy. Osy replıkadan keıin jumysshy qamaýǵa alyndy. Memlekettik qaýipsizdik organdarynyń "janýdyń shynaıy sezimderiniń" bolýyna "kenetten tekserý" jasaýǵa únemi umtylýy, dál osy jylaý – emotsıya nashar baqylanatynyn kórsetedi jáne sondyqtan shynaıy emes – olar úshin azamattyń adaldyǵynyń shynaıy merıli bolǵanyn kórsetedi.

Responses